SMETA (Sedex Members Ethical Trade Audit), Sedex platformu için geliştirilmiş, en yaygın kullanılan sosyal uygunluk denetim metodolojisidir. Belge vermez; standart formatta bir denetim raporu üretir. Temel kavramlar ve süreç için: Sosyal Uygunluk Denetimi Rehberi.
SMETA kısa hatırlatma
SMETA, Sedex platformu için geliştirilmiş, en yaygın kullanılan sosyal uygunluk denetim metodolojisidir. Belge vermez; standart formatta bir denetim raporu üretir. Rapor Sedex platformuna yüklenir ve yetkilendirilen alıcılarla paylaşılır.
2 Pillar kapsamı
2 Pillar SMETA denetimi iki ana sütunu tam kapsamıyla inceler:
Pillar 1 — İş Gücü Standartları
- Çocuk işçiliği ve genç işçi koruması
- Zorla / borç karşılığı çalıştırmanın olmaması
- Örgütlenme özgürlüğü ve toplu pazarlık
- Ayrımcılık yasağı, taciz ve kötü muamelenin önlenmesi
- Ücretler ve sosyal haklar (asgari ücret, fazla mesai ücreti, yasal kesintiler)
- Çalışma saatleri (haftalık üst sınır, dinlenme günleri, fazla mesainin gönüllülüğü)
- İstihdamın düzenliliği (kayıt dışı çalışma, taşeron/aracı işçi)
Pillar 2 — İş Sağlığı ve Güvenliği
- Risk değerlendirmesi ve önleyici tedbirler
- Yangın güvenliği, acil çıkışlar, tahliye planı ve tatbikatlar
- Makine ve ekipman güvenliği, koruyucular
- Kişisel koruyucu donanım
- Kimyasal ve tehlikeli madde yönetimi (İSG boyutuyla)
- İçme suyu, tuvalet, yemekhane ve (varsa) yatakhane koşulları
- İş kazası kayıtları ve ilk yardım
Ayrıca 2 Pillar denetiminde çevre (kısa modül) ve iş etiği (kısa modül) temel düzeyde gözden geçirilir; ancak bunlar tam bir Pillar sayılmaz.
4 Pillar kapsamı
4 Pillar denetimi, 2 Pillar'ın tamamını içerir ve şunları genişletilmiş modül olarak ekler:
Pillar 3 — Çevre (genişletilmiş)
- Çevre izinleri ve yasal uygunluk
- Atık yönetimi ve bertaraf
- Atık su ve emisyon yönetimi
- Enerji ve kaynak kullanımı
- Kimyasal depolama ve dökülme önleme
- Çevresel etkilerin izlenmesi
Pillar 4 — İş Etiği (genişletilmiş)
- Rüşvet ve yolsuzlukla mücadele politikası ve uygulaması
- Çıkar çatışması
- Adil ticaret uygulamaları
- Kayıtların doğruluğu ve şeffaflığı
- Şikayet ve ihbar (whistleblowing) mekanizması
- Alt tedarikçi şeffaflığı
Karşılaştırma tablosu
| Kriter | 2 Pillar | 4 Pillar |
|---|---|---|
| İş Gücü Standartları | Tam kapsam | Tam kapsam |
| İş Sağlığı ve Güvenliği | Tam kapsam | Tam kapsam |
| Çevre | Kısa modül (temel kontrol) | Genişletilmiş modül |
| İş Etiği | Kısa modül (temel kontrol) | Genişletilmiş modül |
| Tipik denetim süresi | Daha kısa | ~0,5–1 denetçi günü daha uzun |
| Maliyet | Daha düşük | Daha yüksek |
| Kabul genişliği | Birçok alıcı için yeterli | Daha geniş alıcı yelpazesi kabul eder |
| Rapor formatı | SMETA standart | SMETA standart (ek modüllerle) |
| Geçerlilik | ~1 yıl | ~1 yıl |
Hangi alıcı hangisini ister?
- Şartnamede açıkça yazıyorsa o kapsamı yaptırın (ör. "SMETA 4-Pillar audit required").
- Belirtilmemişse: Alıcının etik ticaret ekibine yazılı sorun. Birçok perakendeci 2 Pillar kabul eder; ancak çevre riski yüksek sektörlerde (tekstil boya-apre, deri, kimya, metal kaplama) 4 Pillar beklenir.
- Birden çok alıcıya çalışıyorsanız: 4 Pillar tek denetimle daha fazla alıcının şartını karşılar; her alıcı için ayrı denetim maliyetinden kaçınırsınız.
- İlk kez denetime giriyorsanız ve bütçe kısıtlıysa: 2 Pillar ile başlayıp, alıcı talebi geldikçe bir sonraki döngüde 4 Pillar'a geçmek yaygın bir yaklaşımdır.
Karar akışı
Alıcı şartnamesi pillar kapsamını belirtiyorsa belirtileni yaptırın. Belirtmiyorsa; birden çok alıcıya üretim yapıyorsanız veya çevre riski yüksek bir sektördeyseniz 4 Pillar tercih edin. Aksi halde 2 Pillar ile başlayıp alıcıya yazılı teyit ettirmek yeterlidir.
Sık sorulan sorular
2 Pillar denetiminde çevre hiç bakılmıyor mu?
Bakılıyor ama sınırlı. Temel çevre izinleri ve bariz riskler gözden geçirilir; atık su, emisyon izleme, kimyasal envanteri gibi konular ise 4 Pillar'ın genişletilmiş modülünde ayrıntılı incelenir.
2 Pillar yaptırdım, sonradan 4 Pillar'a yükseltebilir miyim?
Yeni bir denetimle mümkündür. Mevcut 2 Pillar raporu "yükseltilmez"; bir sonraki denetim döngüsünde 4 Pillar planlanır.
4 Pillar denetimi ne kadar daha pahalı?
Ek çevre ve iş etiği modülleri tipik olarak yarım ila bir denetçi günü ekler; maliyet farkı tesis büyüklüğüne ve lokasyona göre değişir. Kesin fark için denetim firmanızdan adam-gün bazlı teklif isteyin.
Hangi pillar kapsamını seçersem seçeyim rapor aynı yerde mi paylaşılıyor?
Evet. Her iki kapsamdaki SMETA raporu da Sedex platformuna yüklenir ve yetkilendirdiğiniz alıcılarla paylaşılır.
SMETA 7.0 pillar yapısını değiştirdi mi?
SMETA 7.0, raporlama formatı ve bazı denetim gereklilikleri açısından güncellemeler getirdi; 2/4 Pillar ayrımı korunmaktadır. Kapsamınızı planlarken güncel Sedex metodoloji dokümanını referans alın.
Hangi kapsamın size uygun olduğuna birlikte karar verelim
Alıcılarınızın şartlarını ve sektör riskinizi değerlendirip 2 Pillar veya 4 Pillar SMETA denetiminiz için net bir kapsam ve takvim çıkaralım.
Ücretsiz kapsam değerlendirmesi talep edin